Phong trào bảo vệ môi trường có lẽ đang nóng hơn bao giờ hết khi hàng loạt sản phẩm eco-friendly hay công ty, doanh nghiệp xanh bắt đầu xuất hiện với tần suất dày đặc, chiếm lĩnh cả một mảng thị trường kinh doanh. Song, dù mang đến nhiều lựa chọn xanh hơn cho người tiêu dùng, điều này cũng vô tình để lại những mặt tiêu cực, điển hình nhất phải kể đến tình trạng tẩy xanh greenwashing.
Greenwashing là gì?
Greenwashing hay tẩy xanh là một thuật ngữ do nhà môi trường học Jay Westerveld giới thiệu vào những năm 1960. Khi ấy, thuật ngữ này dùng để mô tả hành vi đưa ra tuyên bố sai lệch về môi trường của các khách sạn. Nhưng theo thời gian, nhất là sau Thỏa thuận Khí hậu Paris năm 2015, greenwashing dần phổ biến và mở rộng phạm vi định nghĩa sang áp dụng cho cả sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, doanh nghiệp, tổ chức ở đa dạng ngành nghề.
Hiện nay, greenwashing cũng không còn gói gọn trong việc đưa ra tuyên bố sai lệch về môi trường nữa mà còn bao gồm những hành vi như: phóng đại tác động tích cực đến môi trường mà không có cơ sở cụ thể, cố tình làm lu mờ ảnh hưởng tiêu cực lên hệ sinh thái bằng cách nhấn mạnh khía cạnh bền vững thông qua hình ảnh không rõ ràng, chọn lọc số liệu để truyền thông,…
Các hình thức greenwashing
Tùy vào mức độ và hành vi mà greenwashing được phân chia thành nhiều hình thức khác nhau, gồm:
- Greenlighting: Đây là thuật ngữ dùng để chỉ những doanh nghiệp có hành vi quảng bá, phóng đại quá mức một hoạt động, tác động xanh rồi mượn danh tiếng thổi phồng đó để làm giảm nhẹ hoặc che đi những ảnh hưởng tiêu cực mà doanh nghiệp, tổ chức gây ra cho môi trường.
- Greenrinsing: Phát triển bền vững là một sự phát triển vững chắc và mang tính cải thiện tiêu chuẩn, chất lượng tốt hơn theo từng năm tháng. Song, các doanh nghiệp greenrising lại hoàn toàn đi ngược với định nghĩa trên. Các doanh nghiệp này sẽ luôn đề ra những mục tiêu và tuyên bố rất triển vọng nhằm thu hút khách hàng, đối tác lúc ban đầu. Rồi thay vì phấn đấu đạt được những gì đã cam kết, họ thường xuyên thay đổi hoặc cập nhật mục tiêu, tuyên bố ấy thành cam kết dễ dàng, ít tham vọng hơn mà không nêu rõ lý do chính đáng.
- Greenshifting: Như chính cái tên, thuật ngữ này sử dụng cho các doanh nghiệp chuyển các trách nhiệm môi trường hoặc đổ lỗi lên người tiêu dùng lẫn các bên liên quan đến sản phẩm, dịch vụ.
- Greencrowding: Những doanh nghiệp greencrowding là những doanh nghiệp tham gia, liên kết với một nhóm hay hiệp hội xanh rồi sử dụng hình ảnh của nhóm, hiệp hội ấy để làm đẹp danh tiếng của họ trong mảng eco-friendly, phát triển bền vững. Tuy vậy, những doanh nghiệp này không có đóng góp nào nổi bật hoặc rất ít, không đáng kể.
Vì sao greenwashing lại ngày càng bành trướng?
Bất chấp những bất lợi to lớn từ rủi ro kinh doanh, tổn hại danh tiếng cho đến vấn đề pháp lý, vẫn có không ít doanh nghiệp lựa chọn lối đi truyền thông này bởi nguồn lợi nhuận khổng lồ cũng như sự thuận tiện mà nó mang đến trong sản xuất phân phối. Ví dụ là việc một doanh nghiệp greenwashing thật chất không cần làm mới bản thân hay tốn quá nhiều sức lực trong việc thay đổi nguồn nhiên liệu, máy móc kỹ thuật để đảm bảo vấn đề môi trường nhưng vẫn có thể dễ dàng thu hút được thêm tệp khách hàng khổng lồ.
Và đáng buồn thay, sự bùng nổ quá nhanh chóng của xu hướng sống bền vững hiện nay lại góp phần nào đẩy mạnh tình trạng greenwashing. Dù không phải khái niệm mới, lối sống xanh và những chứng nhận xanh uy tín vẫn còn tương đối xa lạ với phần lớn khách hàng trên thế giới. Hơn nữa, các sản phẩm dán nhãn xanh eco-friendly xuất hiện tràn lan, dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng mà không cần thông qua kiểm duyệt xác minh gắt gao về tính môi trường chính là một cơ hội thuận lợi cho những doanh nghiệp greenwashing xâm nhập, bành trướng ngày một mạnh mẽ.
Khắc phục tình trạng tẩy xanh
Người tiêu dùng có đa dạng sự lựa chọn hơn khi xu hướng bền vững phát triển mạnh mẽ nhưng bản thân họ cũng đang phải đối diện với tình trạng greenwashing và nguy cơ bị đánh lừa bởi những tuyên bố, số liệu không rõ ràng, minh bạch. Để khắc phục tình trạng này, trước hết, ta cần thắt chặt kiểm tra đối với các quảng cáo mang tính môi trường của doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp, sản phẩm bền vững thật sự.
Ngoài ra, ta cũng nên tuyên truyền những khái niệm đúng đắn về xu hướng bền vững, lối sống xanh cùng các chứng nhận uy tín trên thế giới nhằm nâng cao nhận thức người tiêu dùng. Chỉ khi thông tin chính thống dễ dàng tiếp cận hơn thì tình trạng lợi dụng điểm mù của người tiêu dùng để trục lợi mới có thể chấm dứt.
Kết luận
Greenwashing tẩy xanh không còn đơn thuần là một cách thức truyền thông tập trung vào lợi nhuận nữa mà nó còn mang lại nhiều tác động tiêu cực cho cả người tiêu dùng lẫn môi trường và sự phát triển trong tương lai của xu hướng bền vững. Thế nên, để bảo vệ chính bản thân mình cũng như môi trường sinh thái, hãy cùng chung tay đẩy lùi greenwashing đồng thời thúc đẩy lối sống xanh thật thụ nhé.